Theo báo cáo Tình trạng Khí hậu toàn cầu năm 2025 của WMO, nồng độ methane trong khí quyển năm 2024 khoảng 1.942 ppb, cao hơn 266% so với mức thời kỳ tiền công nghiệp và là mức cao nhất trong ít nhất 800.000 năm. Nồng độ methane tiếp tục tăng, nhấn mạnh sự cần thiết cấp bách phải hành động nhanh chóng đối với một trong những đòn bẩy nhanh và hiệu quả nhất hiện có để làm chậm quá trình nóng lên trong ngắn hạn.
Khí methane chủ yếu phát thải từ 3 lĩnh vực: nhiên liệu hóa thạch, nông nghiệp và chất thải. Năm 2024, nguồn nông nghiệp chiếm khoảng 42% tổng phát thải khí methane nhân tạo toàn cầu, nhiên liệu hóa thạch khoảng 38% và chất thải 20%. Giảm nhanh chóng phát thải methane ở ba lĩnh vực này là một trong những cơ hội nhanh chóng và hiệu quả nhất để hạn chế quy mô và thời gian vượt ngưỡng nhiệt độ cho phép.
Báo cáo đánh giá mới nhất của IPCC chỉ ra rằng việc hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,5°C vào cuối thế kỷ này đòi hỏi phải cắt giảm mạnh phát thải methane. Để phù hợp với lộ trình 1,5°C, phát thải methane toàn cầu sẽ phải giảm khoảng 34% vào năm 2030 và 51% vào năm 2050 so với mức năm 2019. Cam kết Methane toàn cầu (Global Methane Pledge, GMP), được 159 quốc gia và Liên minh Châu Âu ủng hộ, phản ánh sự nhận thức ngày càng tăng của quốc tế về sự cần thiết phải nhanh chóng giảm lượng khí thải methane. Thực hiện cam kết này sẽ giúp tránh được sự nóng lên 0,1 – 0,2°C vào năm 2050.
Lĩnh vực nhiên liệu hóa thạch: ưu tiên hàng đầu
Việc giải quyết vấn đề phát thải khí methane từ nhiên liệu hóa thạch mang lại tiềm năng cắt giảm lượng khí này ở quy mô lớn nhất, tốc độ nhanh nhất và với chi phí hiệu quả nhất trong thập kỷ này. Đến năm 2030, chính phủ, ngành công nghiệp và các nhà đầu tư phải thực hiện các hành động sau:
HÀNH ĐỘNG 1: Khắc phục rò rỉ và loại bỏ việc đốt bỏ và xả lạnh thường gặp
– Ban hành và thực thi các quy định cấm việc đốt khí thải và xả khí lạnh thường hay thực hiện, đồng thời yêu cầu phát hiện và sửa chữa rò rỉ sớm trên toàn bộ chuỗi giá trị dầu khí.
– Thay thế và nâng cấp các thiết bị có phát thải cao.
– Áp dụng tiếp cận không khoan nhượng đối với các trường hợp siêu phát thải bằng cách sử dụng giám sát vệ tinh và các hệ thống phát hiện khác để đảm bảo phản ứng nhanh chóng.
– Cam kết cải thiện tỷ lệ phản hồi các cảnh báo khí methane được ban hành qua Hệ thống Cảnh báo và phản hồi khí methane của UNEP lên ít nhất 80% như một bước đầu tiên hướng tới phản hồi và thuân thủ đầy đủ.
– Đưa việc giảm thiểu khí methane trở thành một quy trình tiêu chuẩn trong ngành khai thác than.
HÀNH ĐỘNG 2: Làm cho khí methane có thể đo lường, báo cáo và kiểm chứng được
– Áp dụng và thực thi các quy định yêu cầu đo lường trực tiếp lượng phát thải methane trong toàn bộ hoạt động khai thác dầu khí (phù hợp với chương trình Đối tác Methane trong dầu và khí 2.0).
– Công khai dữ liệu có thể kiểm chứng và đặt dưới sự bảo đảm độc lập để các cơ quan quản lý, nhà đầu tư và thị trường có thể phân biệt được các nhà vận hành có hiệu quả cao với những nhà vận hành không kiểm soát được phát thải methane.
– Hỗ trợ báo cáo phát thải methane trong các báo cáo kiểm kê khí nhà kính quốc gia và đưa nó vào Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC).
HÀNH ĐỘNG 3: Áp dụng một tiêu chuẩn methane toàn cầu dựa trên cơ sở khoa học thiết lập thị trường cho các nhiên liệu hóa thạch gần như không phát thải methane (near-zero-methane)
– Thiết lập một chuẩn mực chung, được quốc tế công nhận về mức độ phát thải methane. Lấy việc tuân thủ làm một điêu kiện để được cấp vốn, mua sắm và tiếp cận thị trường dài hạn thông qua một quy trình có sự tham gia của cả nhà sản xuất và người tiêu dùng.
Việc thiết lập một chuẩn mực chung về phát thải methane là rất cần thiết, giúp định nghĩa thế nào là gần như không phát thải methane gần bằng không, bảo đảm tính so sánh giữa các nhà sản xuất, ngăn chặn hành vi “tẩy xanh” (greenwashing) và cho phép người mua, nhà tài chính và cơ quan quản lý liên kết hiệu quả hoạt động với vốn và hợp đồng. Các ngân hàng phát triển đa phương (MDB) và các đối tác quốc tế phải hỗ trợ các nhà sản xuất ở các quốc gia đang phát triển có thu nhập thấp đạt được chuẩn mực này thông qua hỗ trợ kỹ thuật, tăng cường quy định và tài trợ có mục tiêu.
Lĩnh vực nông nghiệp: giảm phát thải đồng thời tăng cường an ninh lương thực và bảo đảm sinh kế
Giải quyết vấn đề phát thải khí methane trong nông nghiệp có thể mang lại hiệu quả về chi phí và lợi ích đáng kể trong trung và dài hạn bằng cách tăng cường năng suất, an ninh lương thực và cải thiện sinh kế. Đến năm 2030, chính phủ và các nhà sản xuất phải thực hiện các hành động sau:
HÀNH ĐỘNG 4: Sản xuất lương thực, thực phẩm hiệu quả hơn với ít methane phát thải hơn
– Nhân rộng các giải pháp giảm khí methane đã được chứng minh hiệu quả trong chăn nuôi và sản xuất lúa gạo với sự hỗ trợ đặc biệt cho nông dân sản xuất nhỏ. Các giải pháp này bao gồm cải thiện dinh dưỡng và giống vật nuôi, nâng cao sức khỏe vật nuôi, cải thiện hệ thống quản lý phân động vật và canh tác lúa gạo thích ứng với biến đổi khí hậu.
HÀNH ĐỘNG 5: Giảm một nửa chất thải thực phẩm bình quân đầu người và giảm tổn thất thực phẩm
– Triển khai các chiến lược phù hợp với Mục tiêu Phát triển Bền vững 12.3 nhằm giảm một nửa lượng chất thải thực phẩm toàn cầu tính theo đầu người ở cấp độ bán lẻ và người tiêu dùng, đồng thời giảm tổn thất thực phẩm trong toàn bộ chuỗi sản xuất và cung ứng, bao gồm mở rộng đầu tư vào cơ sở hạ tầng chuỗi lạnh, cải thiện kho bảo quản và chuỗi cung ứng hiệu quả hơn.
HÀNH ĐỘNG 6: Cải tổ các biện pháp khuyến khích và điều hướng nguồn tài chính và trợ cấp
– Lồng ghép việc giảm khí methane vào các chiến lược nông nghiệp và điều chỉnh trợ cấp và nguồn tài chính phù hợp với các hệ thống sản xuất và tiêu thụ giảm phát thải methane.
– Mở rộng các dịch vụ khuyến nông để bảo đảm nông dân – đặc biệt là ở các nước đang phát triển – có thể áp dụng các biện pháp giảm phát thải methane trong khi vẫn bảo đảm sinh kế của họ.
– Các ngân hàng phát triển đa phương (MDB), quỹ khí hậu, các đối tác song phương và các nhà cung cấp tài chính khác phải tăng quy mô tài chính hỗn hợp và giảm rủi ro cho đổi mới sáng tạo.
Lĩnh vực chất thải: tránh phát sinh và thu giữ khí methane
Giải quyết vấn đề khí methane trong lĩnh vực xử lý chất thải và nước thải có thể mang lại nhiều lợi ích về kinh tế và sức khỏe cộng đồng. Đến năm 2030, chính quyền địa phương và quốc gia cùng khu vực tư nhân phải thực hiện các hành động sau:
HÀNH ĐỘNG 7: Loại bỏ dần việc đổ rác lộ thiên và các bãi chôn lấp không được kiểm soát
– Thiết lập lộ trình rõ ràng để loại bỏ dần việc đổ rác lộ thiên và các bãi chôn lấp không được kiểm soát, đặc biệt là ở các khu vực đô thị hóa nhanh, có tính đến hoàn cảnh và trình độ phát triển khác nhau của từng quốc gia.
– Lập kế hoạch đầu tư vào cơ sở hạ tầng quản lý chất thải và bãi chôn lấp hợp vệ sinh đủ khả năng để tránh, chuyển hướng và tận dụng chất thải hữu cơ.
HÀNH DỘNG 8: Thu giữ khí methane từ chất thải và nước thải
– Triển khai và mở rộng quy mô các công nghệ thu giữ khí methane từ các dòng chất thải hữu cơ, bao gồm quá trình phân hủy kỵ khí và tận dụng khí từ bãi chôn lấp, cũng như các nhà máy xử lý nước thải.
HÀNH DỘNG 9: Xây dựng các hệ thống chất thải đô thị tuần hoàn, methane thấp
– Chuyển hướng chất thải hữu cơ khỏi bãi chôn lấp thông qua ban hành và thực thi các quy định nhằm bắt buộc phân loại chất thải hữu cơ tại nguồn và mở rộng các trung tâm ủ rác do cộng đồng tự quản lý.
– Đầu tư vào các hệ thống quản lý chất thải tổng hợp và hiện đại trong đó ưu tiên phòng ngừa phát sinh chất thải, tái chế, ủ và thu hồi năng lượng.
– Các ngân hàng phát triển đa phương (MDB) và các nhà cung cấp tài chính khác phải ưu tiên cho chuyển đổi quản lý chất thải trong danh mục phát triển đô thị, nhận thức rằng việc giảm thiểu ethane là một yêu cầu cấp thiết đối với cả khí hậu và sức khỏe cộng đồng, bao gồm cả việc cung cấp tài chính ưu đãi cho các khu vực đang đô thị hóa nhanh chóng.
Nguồn: https://www.un.org/sites/un2.un.org/files/unsg_call-action-methane_by-2030-epublication.pdf
