Con người trên khắp thế giới đều phụ thuộc vào sinh vật hoang dã và các nguồn tài nguyên dựa trên đa dạng sinh học để đáp ứng nhu cầu của mình – từ thực phẩm, nhiên liệu, thuốc men, nhà ở đến quần áo. Để có thể tận hưởng những lợi ích và vẻ đẹp mà thiên nhiên mang lại cho chúng ta và hành tinh của chúng ta, con người đã và đang cùng nhau nỗ lực để đảm bảo các hệ sinh thái có thể phát triển mạnh mẽ và các loài thực vật và động vật có thể tồn tại cho các thế hệ tương lai.
Với chủ đề “Cây dược liệu và hương liệu: Bảo vệ sức khỏe, di sản và sinh kế”, Ngày Sinh vật hoang dã thế giới 2026 (WWD2026) sẽ tập trung làm nổi bật vai trò quan trọng của các cây dược liệu và cây hương liệu (Medicinal and aromatic plants, MAPs)
MAPs rất cần thiết cho cả sức khỏe con người và sự cân bằng sinh thái. Trên khắp thế giới, người dân thu hái và sử dụng các loại MAPs, chẳng hạn như nhân sâm Mỹ (Panax quinquefolius ), cam tùng (Nardostachys grandiflora ) và trầm hương (các loài Aquilaria, Gonystylus và Gyrinop) để điều trị và phòng ngừa bệnh tật. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận tầm quan trọng của chúng, đặc biệt là ở các nước đang phát triển, nơi 70-95% dân số dựa vào y học cổ truyền để chăm sóc sức khỏe ban đầu. Những loại cây này tạo nên nền tảng của nhiều hệ thống chăm sóc sức khỏe và vẫn đóng vai trò quan trọng đối với dược phẩm hiện đại, vì một số lớn hoạt chất thuốc được lấy trực tiếp hoặc gián tiếp từ thiên nhiên, bất chấp những tiến bộ trong lĩnh vực hóa học tổng hợp.
Ngoài công dụng chữa bệnh, các loài MAPs còn đóng góp vào nhiều ngành công nghiệp khác nhau, bao gồm mỹ phẩm, thực phẩm và hàng hóa xa xỉ. Nguồn gen từ MAPs và tri thức truyền thống về MAPs đã được sử dụng trong nông nghiệp, y học và bảo tồn. Bảo đảm chia sẻ lợi ích từ việc sử dụng này là rất cần thiết và có thể tạo động lực cho bảo tồn và sử dụng bền vững sinh vật hoang dã (Mục tiêu 13 của Khung Đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh-Montreal ).
Ngoài ra, các loại MAPs bản địa đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hệ sinh thái bằng cách ổn định đất, thúc đẩy đa dạng sinh học và cung cấp các nguồn tài nguyên thiết yếu cho các loài thụ phấn, chẳng hạn như ong và chim ruồi. Tuy nhiên, nhiều loài quý giá này đang phải đối mặt với các mối đe dọa ngày càng tăng từ việc phá hủy môi trường sống, khai thác quá mức và buôn bán bất hợp pháp, khiến việc bảo tồn chúng trở thành ưu tiên toàn cầu.
Trên toàn cầu, ước tính có khoảng 50.000-70.000 loài MAPs được khai thác, trong đó khoảng 1.500 loài được liệt kê trong Phụ lục CITES và hơn 800 loài trong Phụ lục II của CITES. Việc trồng trọt và thu hoạch MAPs đảm bảo nguồn tài nguyên thiết yếu cho nhiều hộ gia đình trên thế giới: một trong năm người dựa vào thực vật hoang dã, tảo và nấm để làm thực phẩm và tạo thu nhập. MAPs có thể đóng vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa sinh kế cho các cộng đồng bị thiệt thòi sống ở vùng sâu vùng xa và là yếu tố quan trọng trong nền kinh tế địa phương của các quốc gia liên quan. Ví dụ, doanh thu toàn cầu từ y học cổ truyền Trung Quốc đạt 83 tỷ USD vào năm 2012. Chi tiêu hàng năm cho lĩnh vực y học cổ truyền tại Hàn Quốc là 7,4 tỷ USD vào năm 2009, và chi tiêu cá nhân cho các sản phẩm tự nhiên tại Hoa Kỳ là 14,8 tỷ USD vào năm 2008 . Ước tính thị trường châu Âu dành cho thực phẩm chức năng và thuốc thảo dược có giá trị 7,4 tỷ USD mỗi năm .
Việc bảo tồn và buôn bán bền vững MAPs trực tiếp hỗ trợ việc đạt được một số mục tiêu của Khung Đa dạng sinh học toàn cầu Côn Minh-Montreal (KMGBF); cụ thể là Mục tiêu 5 kêu gọi bảo đảm sử dụng, thu hoạch và buôn bán bền vững các loài hoang dã; Mục tiêu 10 nhấn mạnh sự cần thiết phải quản lý và phục hồi các hệ sinh thái hỗ trợ đa dạng sinh học; và Mục tiêu 9 nêu bật vai trò quan trọng của người bản địa và cộng đồng địa phương trong công tác bảo tồn, công nhận tri thức và thực tiễn bền vững của họ. Hơn 20% các loài thực vật được sử dụng trên toàn cầu cho mục đích dược liệu và hương liệu được coi là đang bị đe dọa tuyệt chủng trong Danh sách Đỏ của IUCN, chủ yếu do khai thác quá mức, mất môi trường sống, biến đổi khí hậu và buôn bán quốc tế không được kiểm soát hoặc bất hợp pháp. Nâng cao nhận thức, tăng cường các quy định và đảm bảo tính bền vững của việc thu hoạch và buôn bán là điều cần thiết để các nguồn tài nguyên thực vật vô giá này sinh tồn trong tự nhiên.
Ngày Sinh vật hoang dã thế giới năm 2026 sẽ là một diễn đàn để nêu bật vai trò quan trọng của các loại MAPs trong việc duy trì sức khỏe con người, di sản văn hóa và sinh kế địa phương. Sự đa dạng của các loài cây sẽ được giới thiệu, từ lô hội và nhũ hương đến phong lan – những đóng góp của chúng cho tri thức truyền thống và chăm sóc sức khỏe ban đầu, cũng như những áp lực ngày càng tăng mà chúng phải đối mặt từ việc mất môi trường sống, khai thác quá mức và biến đổi khí hậu. Sự kiện này cũng sẽ tìm hiểu những thách thức mà người dân bản địa, cộng đồng nông thôn, chính phủ và các đối tác bảo tồn gặp phải, cũng như các hành động hợp tác cần thiết để đảm bảo rằng những loài cây này được bảo tồn và sử dụng bền vững cho các thế hệ tương lai để họ tiếp tục được hưởng lợi từ chúng.
Năm nay, Ban Thư ký CITES đã hợp tác với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), Jackson Wild và Quỹ Quốc tế bảo vệ phúc lợi động vật (IFAW) tổ chức sự kiện kỷ niệm cấp cao của Liên Hợp Quốc vào ngày 3 tháng 3 năm 2026 và được phát trực tiếp trên kênh YouTube Ngày Sinh vật Hoang dã Thế giới.
Tìm hiểu thêm thông tin về Ngày Sinh vật hoang dã thế giới tại đây.
Nguồn: https://wildlifeday.org/en
