Vai trò quan trọng của đất ngập nước
Đất ngập nước là hệ sinh thái mà trong đó nước là yếu tố chính kiểm soát môi trường và đời sống động vật, thực vật liên quan. Tổng diện tích đất ngập nước trên thế giới ước khoảng 14,25 triệu km2 (theo Global Wetland Outlook 2025), chiếm khoảng 6% tổng diện tích bề mặt Trái đất.
Những vùng đất ngập nước rất thiết yếu đối với con người và thiên nhiên, xét đến giá trị nội tại của các hệ sinh thái này, cùng những lợi ích và dịch vụ mà chúng mang lại, bao gồm các đóng góp về môi trường, khí hậu, sinh thái, xã hội, kinh tế, khoa học, giáo dục, văn hóa, giải trí và thẩm mỹ cho sự phát triển bền vững và phúc lợi của con người.
Đất ngập nước sở hữu đa dạng sinh học đáng kinh ngạc: mặc dù chỉ chiếm khoảng 6% diện tích đất liền, nhưng có đến 40% tổng số loài động vật và thực vật sinh sống hoặc sinh sản ở các vùng đất ngập nước.
Đa dạng sinh học vùng đất ngập nước có ý nghĩa đối với sức khỏe, nguồn cung cấp thực phẩm, du lịch và việc làm của chúng ta. Hơn một tỷ người, tức là khoảng 1/8 dân số thế giới, phụ thuộc vào vùng đất ngập nước để mưu sinh.
Đất ngập nước lưu trữ một lượng lớn carbon, đóng góp quan trọng vào giảm nhẹ biến đổi khí hậu. Chẳng hạn, đất than bùn chỉ chiếm khoảng 3-4% diện tích đất liền của Trái đất, nhưng lại chứa tới 1/3 lượng carbon trong đất của thế giới, gấp đôi lượng carbon có trong các khu rừng trên thế giới (Global Peatlands Assessment 2022). So với rừng nhiệt đới, lượng carbon lưu trữ trên mỗi đơn vị diện tích rừng ngập mặn gấp 5 lần và tốc độ hấp thụ carbon từ khí quyển nhanh hơn khoảng 3 lần (World Resources Institute, 2023).
Đất ngập nước lọc và làm sạch nước, bảo vệ nguồn nước ngọt.
Đất ngập nước giúp bảo vệ cộng đồng khỏi các thiên tai như lũ lụt, hạn hán, bão… từ đó tăng cường khả năng thích ứng và phục hồi trước biến đổi khí hậu.Ước khoảng 60% dân số sống dọc bờ biển được bảo vệ khỏi những cơn bão, lốc xoáy và sóng thần.
Đất ngập nước đang gặp nguy hiểm
Các vùng đất ngập nước nằm trong số những hệ sinh thái có tốc độ suy giảm, biến mất và suy thoái cao nhất. Các chỉ số cho xu hướng tiêu cực hiện tại về đa dạng sinh học toàn cầu và chức năng hệ sinh thái được dự báo sẽ tiếp tục diễn ra do các tác động trực tiếp và gián tiếp, chẳng hạn như sự gia tăng dân số nhanh chóng, sản xuất và tiêu dùng không bền vững và sự phát triển công nghệ liên quan, cũng như những tác động bất lợi của biến đổi khí hậu.
Các vùng đất ngập nước đang biến mất nhanh gấp ba lần so với rừng và là hệ sinh thái bị đe dọa nhất trên Trái đất. Chỉ trong khoảng 50 năm, kể từ năm 1970, 35% diện tích đất ngập nước trên thế giới đã biến mất. Các hoạt động của con người dẫn đến mất đất ngập nước bao gồm việc thoát nước, chuyển đổi đất phục vụ nông nghiệp và xây dựng, ô nhiễm, đánh bắt cá quá mức và khai thác quá mức tài nguyên, các loài xâm lấn và biến đổi khí hậu…
Vòng luẩn quẩn mất đất ngập nước, sinh kế bị đe dọa và nghèo đói ngày càng trầm trọng là kết quả của việc chỉ coi đất ngập nước là vùng đất hoang thay vì là nguồn sống, tạo ra việc làm, thu nhập và các dịch vụ hệ sinh thái thiết yếu. Thách thức quan trọng là thay đổi tư duy để khuyến khích chính phủ và cộng đồng coi trọng và ưu tiên bảo vệ đất ngập nước.
Công ước Ramsar
Tính đến nay đã có 173 quốc gia, vùng lãnh thổ phê chuẩn Công ước Ramsar. Ban Thư ký Công ước đã công nhận 2520 vùng đất ngập nước có tầm quan trọng thế giới (Ramsar Sites) với tổng diện tích 253 triệu ha.
Việt Nam được đánh giá là quốc gia có hệ sinh thái đất ngập nước đa dạng. Năm 1989, Việt Nam đã phê chuẩn Công ước Ramsar năm 1989, là thành viên thứ 50 của Công ước và là nước đầu tiên ở khu vực Đông Nam Á tham gia Công ước. Đến nay, Việt Nam có 9 vùng đất ngập nước được công nhận là khu Ramsar.
Nguồn: https://www.un.org/en/observances/world-wetlands-day, https://www.worldwetlandsday.org/
