Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Frontiers in Science ngày 27/11/2025 dựa trên phân tích hàng trăm tài liệu đã cho thấy “bằng chứng rõ ràng” biến đổi khí hậu đang làm trầm trọng thêm tình trạng ô nhiễm nhựa trong nước, đất, khí quyển và động vật hoang dã. “Ô nhiễm nhựa và biến đổi khí hậu là hai cuộc khủng hoảng đồng thời làm trầm trọng thêm lẫn nhau”, tác giả chính Frank Kelly, giáo sư tại Trường Y tế Công cộng thuộc Đại học Hoàng gia London, cho biết.
Các mối liên kết rất đa dạng và phức tạp
Sự gia tăng nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng mặt trời thúc đẩy quá trình phân rã (thành những mẩu rất nhỏ) và phân hủy nhựa. Nghiên cứu lưu ý rằng nhiệt độ tăng 10oC trong một đợt nắng nóng cực đoan có thể làm tăng gấp đôi tốc độ phân hủy của nhựa.
Bão lớn, lũ lụt và gió cũng đẩy nhanh quá trình phân hủy nhựa, vận chuyển và phát tán chúng rộng hơn. Ví dụ, theo một nghiên cứu gần đây, bão ở Hồng Kông đã làm tăng nồng độ vi nhựa trong trầm tích bãi biển gần 40 lần.
Lũ lụt cũng có thể góp phần hình thành nên “đá nhựa” (plastic rocks) – vật liệu tạo ra khi đá và nhựa hình thành liên kết hóa học và dính vào nhau. Chúng trở thành các điểm nóng cho sự phát sinh vi nhựa.
Các vụ cháy rừng do nắng nóng và hạn hán thiêu rụi nhà cửa, văn phòng và xe cộ, thải ra các hạt vi nhựa và các hợp chất rất độc vào khí quyển.
Trong quá trình hình thành, băng biển đã giữ và tích tụ vi nhựa; khi nhiệt độ gia tăng và băng biển tan chảy, nó sẽ trở thành một nguồn ô nhiễm nhựa chính.
Biến đổi khí hậu khiến nhựa trở nên nguy hại hơn
Vi nhựa hoạt động như những “con ngựa thành Troy”, mang theo các hóa chất bảo vệ thực vật, các hợp chất PFASs (perfluoroalkyl and polyfluoroalkyl)… Nhiệt độ cao hơn có thể giúp nhựa hấp thụ và giải phóng các chất ô nhiễm nguy hại này dễ dàng hơn, cũng như làm tăng khả năng rò rỉ các hóa chất độc hại có trong chính nhựa.
Báo cáo cho biết khi hai cuộc khủng hoảng ô nhiễm nhựa và biến đổi khí hậu xảy ra cùng lúc, tác động đến động vật, đặc biệt là sinh vật biển, có thể rất đáng kể.
Các nghiên cứu về san hô, ốc biển, nhím biển, trai và cá đã phát hiện ra rằng ô nhiễm vi nhựa khiến chúng không thể ứng phó với nhiệt độ đại dương tăng cao và sự acid hóa đại dương, cả hai đều do biến đổi khí hậu gây ra.
Một số loài động vật ăn lọc, ví dụ trai, chứa đầy vi nhựa và chuyển tiếp chúng cho động vật ăn thịt, đẩy ô nhiễm lên cao hơn trong chuỗi thức ăn. “Những loài săn mồi trên đỉnh chuỗi thức ăn như cá voi sát thủ có thể đặc biệt dễ bị tổn thương”, đồng tác giả Guy Woodward, giáo sư sinh thái học tại Đại học Hoàng gia London, cho biết.
Nghiên cứu đề xuất nhiều giải pháp cho cuộc khủng hoảng này, bao gồm giảm sử dụng nhựa, tái sử dụng và tái chế, cũng như thiết kế lại sản phẩm và loại bỏ các loại nhựa dùng một lần không cần thiết.
Báo cáo cho biết “hy vọng lớn nhất” cho thành công sẽ là một hiệp ước toàn cầu về nhựa có tính ràng buộc pháp lý nhằm chấm dứt ô nhiễm. Tuy nhiên, sau nhiều năm đàm phán vẫn chưa thể đạt được bất kỳ thỏa thuận nào, do các quốc gia vẫn còn chia rẽ sâu sắc, đặc biệt là về việc có nên áp đặt giới hạn sản xuất nhựa hay không – điều mà nhiều chuyên gia môi trường cho là rất quan trọng để kiềm chế cuộc khủng hoảng.
Các tác giả bài báo cho rằng việc tìm kiếm giải pháp đang ngày càng cấp bách hơn, khi tình hình dự kiến sẽ trở nên tồi tệ hơn. Sản lượng nhựa toàn cầu hàng năm đã tăng gấp 200 lần từ năm 1950 đến năm 2023, và dự kiến sẽ tiếp tục tăng khi thế giới chuyển sang năng lượng sạch và các công ty dầu mỏ sẽ chuyển hướng đầu tư sang nhựa.
Stephanie Wright, phó giáo sư tại Trường Y tế Công cộng thuộc Đại học Hoàng gia London và là đồng tác giảcho biết: “Chúng ta cần hành động ngay bây giờ, vì nhựa thải ra hôm nay có nguy cơ gây phá vỡ các hệ sinh thái trên phạm vi toàn cầu trong tương lai”.
Tamara Galloway, giáo sư về độc học sinh thái tại Đại học Exeter, người không tham gia vào nghiên cứu, cho biết phân tích này rất quan trọng, đặc biệt là khi nó hướng tới tương lai để hiểu điều gì có thể xảy ra nếu con người tiếp tục làm cho Trái đất nóng lên. “Rõ ràng là còn thiếu các nghiên cứu xem xét cả hai thách thức sức khỏe toàn cầu này cùng lúc”, bà nói với CNN. “Vấn đề gốc rễ của cả hai là cần phải giảm thiểu tiêu thụ quá mức vốn đang thúc đẩy cả biến đổi khí hậu và ô nhiễm nhựa”.
Xem toàn văn bài báo trên Tạp chí Frontiers in Science tại đây.
