An toàn hóa chất tại nơi làm việc: lời kêu gọi hành động của ILO

An toàn hóa chất tại nơi làm việc: lời kêu gọi hành động của ILO

Ngày 17/11/2026, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đã tổ chức Diễn đàn Lao động trong khuôn khổ Hội nghị Quốc tế lần thứ nhất về Khung toàn cầu về hóa chất (Global Framework on Chemicals). Tại Diễn đàn, ILO đã kêu gọi hành động mạnh mẽ hơn để bảo vệ người lao động khỏi các hóa chất nguy hại và cải thiện an toàn và sức khỏe nghề nghiệp trên toàn thế giới. Dịp này, ILO đã phát hành tài liệu “An toàn hóa chất và thế giới việc làm: Từ bằng chứng đến hành động” (Chemical safety and the world of work: From evidence to action). Tài liệu cung cấp cái nhìn tổng quan về quy mô và tác động sức khỏe của việc phơi nhiễm hóa chất tại nơi làm việc, các rủi ro mới nổi và những lĩnh vực đáng quan ngạị; giới thiệu khung quy phạm và các hướng dẫn của ILO về an toàn hóa chất trong môi trường làm việc; xác định các hành động ưu tiên nhằm tăng cường phòng ngừa, bảo vệ và thúc đẩy môi trường làm việc an toàn và lành mạnh. Khoa Môi trường xin trích giới thiệu một số thông tin, số liệu từ tài liệu này.

Quy mô sản xuất và phơi nhiễm hóa chất 

Khối lượng và sự đa dạng của các hóa chất được lưu hành trên thị trường đang tăng nhanh hơn so với các hệ thống được sử dụng để đánh giá rủi ro nghề nghiệp và thiết lập giới hạn phơi nhiễm nghề nghiệp (OEL). Hiện nay, chỉ một phần nhỏ các hóa chất trên toàn thế giới có giới hạn phơi nhiễm được xác định, dẫn đến những khoảng trống đáng kể trong cơ sở dữ liệu để bảo vệ người lao động.

Bối cảnh rủi ro đang thay đổi

Rủi ro hóa học tại nơi làm việc đang thay đổi khi sản xuất hóa chất toàn cầu mở rộng và đa dạng hóa, các chất và công nghệ mới đi vào thị trường, các hoạt động kinh tế tuần hoàn định hình lại các mô hình sử dụng, tái sử dụng và xử lý chất thải, và các hiện tượng thời tiết cực đoan làm thay đổi rủi ro. Các hệ thống phòng ngừa cần phải theo kịp những thay đổi này.

– Các hóa chất, vật liệu và quy trình mới

Hàng ngàn công thức mới tiếp tục được đưa ra thị trường, trong khi các chất đã được sử dụng từ lâu được ứng dụng trong các sản phẩm và quy trình mới. Vật liệu nano nhân tạo, vật liệu chứa PFAS, các polymer tiên tiến và hỗn hợp phức tạp là những ví dụ về các lĩnh vực mà kiến ​​thức về phơi nhiễm và tác động lâu dài đến sức khỏe vẫn đang được phát triển.

– Kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi công bằng cũng phải đảm bảo an toàn và sức khỏe

Tái chế, sửa chữa, thu hồi vật liệu và tái sử dụng có thể mang lại lợi ích môi trường to lớn, nhưng chúng cũng có thể chuyển các nguy cơ phơi nhiễm sang người lao động nếu sản phẩm chứa chất phụ gia độc hại hoặc nếu các quy trình tháo dỡ, đốt, nghiền hoặc xử lý nhiệt không được kiểm soát tốt. Do đó, quá trình chuyển đổi công bằng và nền kinh tế tuần hoàn phải bao gồm việc thiết kế môi trường làm việc an toàn và lành mạnh ngay từ đầu.

– Hiện tượng thời tiết cực đoan và sự thay đổi mô hình thời tiết

Các hiện tượng thời tiết cực đoan và sự thay đổi mô hình thời tiết đang ảnh hưởng đến cách sử dụng, xử lý và quản lý các hóa chất nguy hại tại nơi làm việc, đồng thời làm tăng hoặc thay đổi rủi ro hóa học đối với một số người lao động. Đó là các rủi ro phát sinh từ cháy rừng, các hiện tượng thời tiết cực đoan gây ra các tai nạn công nghiệp nghiêm trọng, chất lượng không khí suy giảm và việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật ngày càng tăng.

Tác động đến sự an toàn của người lao động rất đa dạng. Lính cứu hỏa có thể phải phơi nhiễm nhiều lần các chất độc hại bao gồm hydrocarbon thơm đa vòng, bụi mịn, amiăng, chất chống cháy, khí thải động cơ diesel và các chất per- và polyfluoroalkyl (PFAS). IARC hiện đã phân loại việc phơi nhiễm nghề nghiệp như lính cứu hỏa là có khả năng gây ung thư ở người. Nhu cầu ngày càng tăng đối với chất làm lạnh cũng có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm cho người lao động tham gia lắp đặt, sửa chữa và xử lý, bao gồm cả ammonia và hydrocarbon flour hóa, có thể gây ra các tác hại cấp tính và mãn tính đối với sức khỏe.

Các đối tượng bị ảnh hưởng khác bao gồm công nhân nông nghiệp và bất kỳ công nhân làm việc ngoài trời nào khác; công nhân và người vận hành nhà máy công nghiệp hóa chất; nhân viên y tế và nhân viên cấp cứu khác; và công nhân xây dựng và vệ sinh…

Tác động đến sức khỏe do phơi nhiễm hóa chất trong môi trường làm việc

Phơi nhiễm hóa chất tại nơi làm việc có thể gây ngộ độc cấp tính và thương tích, cũng như ung thư, bệnh hô hấp, ảnh hưởng thần kinh, bệnh ngoài da, tổn hại sinh sản và các bệnh mãn tính khác.

Trên toàn cầu, hơn một triệu công nhân tử vong mỗi năm do phơi nhiễm với các chất độc hại bao gồm bụi, hơi và khói. Phơi nhiễm nghề nghiệp với amiăng chiếm 91% tổng số ca tử vong do u trung biểu mô trên toàn thế giới, trong khi phơi nhiễm bụi mịn, khí và khói nghề nghiệp chiếm gần 15% tổng số ca tử vong do bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính.

Chỉ với 15 chất hóa học được nghiên cứu và chỉ một số bệnh mà chúng gây ra đã dẫn đến việc mất đi gần 20 triệu năm sống khỏe mạnh mỗi năm (DALYs).

Những ước tính này mang tính thận trọng, chỉ phản ánh một phần nhỏ các chất hóa học được sử dụng thương mại trên toàn thế giới và bị hạn chế bởi những thiếu sót về dữ liệu, đặc biệt là đối với người lao động ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình cũng như nền kinh tế phi chính thức.

Những lĩnh vực, ngành nghề mà người lao động phơi nhiễm hóa chất nhiều

Hóa chất và dược phẩm

Quy mô việc làm trong lĩnh vực rộng lớn và lâu đời này nhấn mạnh tầm quan trọng của quản lý hóa chất hiệu quả trên toàn thế giới – từ khâu sản xuất đến khâu xử lý an toàn. Có 67 triệu người lao động làm việc trong lĩnh vực này năm 2023, tăng 60% so với năm 1991. Quy mô lực lượng lao động ở khu vực Châu Á-Thái Bình Dương chiếm 65% toàn cầu.

Ngoài ngành hóa chất và dược phẩm, việc tiếp xúc với hóa chất nguy hiểm còn xảy ra ở nhiều lĩnh vực khác, bao gồm khai thác mỏ, nông nghiệp, sản xuất, quản lý chất thải và tái chế. Trong nhiều lĩnh vực này, mức độ hoạt động không chính thức cao và cơ sở hạ tầng an toàn lao động còn hạn chế khiến người lao động có nguy cơ tiếp xúc với các chất độc hại cao hơn, dẫn đến thương tích và bệnh nghề nghiệp.

Khai thác khoáng sản

Theo báo cáo của ILO, năm 2023 trên toàn thế giới có 19,5 triệu người làm việc trong ngành khai thác mỏ và khai thác đá. Đáng lo ngại là số lớn lao động làm việc trong ngành khai thác mỏ thủ công và quy mô nhỏ (ASM), chủ yếu hoạt động không chính thức, công nghệ thấp và thâm dụng lao động, nơi các biện pháp bảo vệ người lao động và an toàn lao động thường bị hạn chế hoặc không có.  Một nghiên cứu ước tính trên toàn cầu có tới 19 triệu thợ mỏ thủ công và quy mô nhỏ tiếp xúc với thủy ngân, một trong những mối nguy hiểm hóa học nghiêm trọng nhất trong lĩnh vực này.

Nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, đồn điền và các lĩnh vực nông thôn khác

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), ước tính có 878,5 triệu lao động làm việc trong các lĩnh vực này vào năm 2023. Việc sử dụng hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV) ngày càng gia tăng là một vấn đề đáng lo ngại. Năm 2023, 3,73 triệu tấn hoạt chất hóa chất BVTV đã được sử dụng trong nông nghiệp, gấp đôi so với năm 1990.

Một nghiên cứu tổng quan năm 2026 ước tính hàng năm có tới 433 triệu trường hợp ngộ độc hóa chất BVTV cấp tính không gây tử vong xảy ra trên toàn thế giới, tương đương với khoảng 46% dân số làm nông nghiệp trên thế giới bị ngộ độc mỗi năm.

Xây dựng

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), năm 2023, ước tính có khoảng 280,4 triệu công nhân làm việc trong ngành xây dựng. Công nhân xây dựng phơi nhiễm các bao gồm amiăng, silica tinh thể, khí thải diesel và khói hàn, cùng với các dung môi độc hại, chất bảo quản gỗ và xi măng ướt có thể hấp thụ qua da hoặc gây kích ứng da.

Dệt may, giày da và các sản phẩm liên quan

Theo ILO, ước tính có hơn 99,5 triệu lao động làm việc trong lĩnh vực này vào năm 2023, trong đó khu vực châu Á – Thái Bình Dương chiếm gần ba phần tư lực lượng lao động toàn cầu.

Người lao động có thể tiếp xúc với các hóa chất nguy hiểm bao gồm chất diệt khuẩn, chất hoạt động bề mặt, chất tẩy trắng, acid và kiềm, thuốc nhuộm và chất tạo màu, chất làm mềm, chất chống thấm nước gốc PFAS, chất chống cháy, formaldehyde, chất hóa dẻo, dung môi và chất kết dính. Họ cũng có thể tiếp xúc với sợi, bụi hữu cơ và vô cơ, cùng các vật liệu nano nhân tạo mà tác động đến sức khỏe của chúng vẫn chưa được hiểu đầy đủ.

Quản lý và tái chế chất thải

Số lượng lao động ước tính trong ngành công nghiệp chất thải và tái chế là 6,9 triệu người vào năm 2023, trong khi ước tính có 15-20 triệu lao động tham gia vào các hoạt động tái chế phi chính thức.

Rủi ro có thể gia tăng ở những nơi mà hoạt động không chính thức, quy định lỏng lẻo và việc thực thi hạn chế khiến người lao động dễ bị mắc các bệnh về đường hô hấp và các ảnh hưởng lâu dài khác về sức khỏe.

Đặc biệt, năm 2022, khoảng 5,7 triệu người trên toàn thế giới làm việc trực tiếp trong các hoạt động liên quan đến chất thải điện tử (e-waste), trong đó có thể xảy ra tiếp xúc với các chất độc hại trong quá trình thu gom, sửa chữa, tháo dỡ, tái chế và thu hồi vật liệu. Riêng tái chế chất thải điện tử không đúng cách có thể giải phóng tới 1.000 hóa chất nguy hiểm, bao gồm các chất gây độc thần kinh như chì.

Dưới đây là tóm tắt về rủi ro mắc bệnh cao hơn ở những người lao động phơi nhiễm hóa chất, theo nghề nghiệp và theo hợp chất nguy hại.

Khung pháp lý của ILO về hóa chất

Các tiêu chuẩn lao động quốc tế (ILS) cung cấp nền tảng toàn cầu để ngăn ngừa và kiểm soát rủi ro tại nơi làm việc. Chúng xác định các quyền và nghĩa vụ, đồng thời hỗ trợ các chính sách, luật pháp, thể chế và hành động tại nơi làm việc của các quốc gia. Nhiều Công ước của ILO đi kèm với Khuyến nghị, cung cấp hướng dẫn thêm về việc thực hiện.

Ở cấp độ quốc gia, kết quả rà soát các khuôn khổ về an toàn và sức khỏe nghề nghiệp liên quan đến hóa chất tại 64 quốc gia của Văn phòng ILO cho thấy:

– 44% quốc gia có quy định pháp luật riêng về các mối nguy hóa chất tại nơi làm việc.

– 31% quốc gia quy định về phơi nhiễm hóa chất thông qua các điều khoản chuyên biệt trong Bộ luật Lao động hoặc Luật An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp.

– Khoảng 20% ​​dựa vào luật hóa chất chung, không có điều khoản cụ thể nào về việc sử dụng hóa chất tại nơi làm việc trong khuôn khổ an toàn lao động hoặc luật lao động của họ.

ILO đã có kế hoạch thiết lập tiêu chuẩn về các mối nguy hóa học, đã được đưa vào chương trình nghị sự của Hội nghị Lao động Quốc tế năm 2027 và 2028. Quá trình thiết lập tiêu chuẩn tạo cơ hội để theo đuổi sự nhất quán của các tiêu chuẩn lao động quốc tế về hóa chất; đảm bảo các tiêu chuẩn luôn được cập nhật phù hợp với tiến bộ khoa học và công nghệ; và góp phần vào sự nhất quán chính sách với các hiệp ước và sáng kiến ​​quốc tế gần đây như Khung toàn cầu về hóa chất (GFC); và từng bước hiện thực hóa nguyên tắc và quyền cơ bản về một môi trường làm việc an toàn và lành mạnh.

Có thể tải về toàn văn tài liệu của ILO tại đây.

Loading

Posted by: P.K.LIEU