Trên Trái đất có hơn 117 triệu hồ, chiếm gần 4% diện tích đất liền của hành tinh.
Hồ là một trong những nguồn tài nguyên thiên nhiên quan trọng nhất trên hành tinh của chúng ta. Chúng đóng vai trò là nguồn nước ngọt thiết yếu, nguồn cung cấp nước uống, nước cho sản xuất nông nghiệp và công nghiệp. Các hồ chứa khoảng 90% lượng nước ngọt bề mặt không đóng băng trên toàn cầu, khiến chúng trở thành nguồn nước dễ tiếp cận quan trọng.
Các hồ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học, cung cấp môi trường sống cho vô số loài cá, thực vật và động vật hoang dã.
Ngoài tầm quan trọng về sinh thái, hồ còn góp phần điều tiết khí hậu bằng cách làm mát cho Trái đất, hấp thụ nước lụt và lưu trữ carbon.
Ngoài ra, chúng còn mang lại các cơ hội giải trí và kinh tế, thu hút du lịch, đánh bắt cá và các hoạt động khác hỗ trợ cộng đồng địa phương.
Tuy nhiên, các hồ nước đang chịu ảnh hưởng do sử dụng quá mức, ô nhiễm và biến đổi khí hậu. “Ngày nay, một số hồ nổi tiếng và quan trọng nhất thế giới chỉ còn là cái bóng của chính chúng cách đây vài thập kỷ”, bà Dianna Kopansky, người đứng đầu Đơn vị Hệ sinh thái nước ngọt và đất ngập nước của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) cho biết. “Chúng ta cần đảo ngược sự suy giảm này. Nếu không, điều đó có thể gây ra thảm họa cho hàng trăm triệu người phụ thuộc vào các hồ để sinh tồn”.
Ô nhiễm giết chết các hồ
Cùng với việc đưa mầm bệnh và thuốc trừ sâu vào hồ, các nguồn ô nhiễm này cũng thường chứa phốt pho và nitơ. Ở nồng độ đủ cao, các chất dinh dưỡng này có thể giết chết cá, nuôi dưỡng tảo độc hại và làm cạn kiệt oxy trong hồ, tạo ra các vùng chết trong hồ, gây hại cho đời sống thủy sinh.
Ô nhiễm hồ thường do nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý và nước chảy tràn nông nghiệp. Bên cạnh mầm bệnh, thuốc trừ sâu, các nguồn ô nhiễm này thải các chất dinh dưỡng chứa N và P vào hồ, gây ra hiện tượng phú dưỡng, phát sinh tảo độc và làm cạn kiệt oxy trong hồ, tạo ra các vùng chết gây hại cho đời sống thủy sinh.
Theo dõi chất lượng nước của 4.000 hồ lớn trên toàn thế giới, UNEP cho biết hơn 1/4 số hồ đang trở nên vẩn đục hơn, và gần 15% đang có sự gia tăng nồng độ chất hữu cơ. Đó là hai dấu hiệu rõ ràng của ô nhiễm từ hồ các nguồn thải sinh hoạt, nông nghiệp và công nghiệp.
Biến đổi khí hậu đe dọa sự ổn định các hồ
Biến đổi khí hậu đang làm mất ổn định chu trình thủy văn, hệ thống điều chỉnh tinh vi giúp phân phối nước trên toàn thế giới. Nhiệt độ tăng cao đang làm gia tăng sự bốc hơi và thay đổi xu hướng về lượng mưa. Ở một số nơi, điều này làm tăng nguy cơ xảy ra hạn hán làm thu hẹp diện tích hồ. Ở những nơi khác, sự bốc hơi gia tăng kết hợp với nhiệt độ không khí cao hơn dẫn đến những trận mưa bão dữ dội hơn, khiến các hồ tràn bờ. Đó là một viễn cảnh có thể xảy ra với lưu vực sa mạc lớn nhất thế giới, hồ Turkana của Kenya. Một nghiên cứu của UNEP cho thấy hồ này có khả năng sẽ chứng kiến sự gia tăng lũ lụt trong những thập kỷ tới, đe dọa 15 triệu người sống dọc bờ hồ.
Trong khi đó, ở nhiều vùng núi, nhiệt độ tăng cao đang làm gia tăng nguy cơ xảy ra hiện tượng vỡ đập băng ở các hồ băng. Những trận lũ lụt có khả năng gây thảm họa này có thể xảy ra khi băng giữ nước trong hồ tan chảy, khiến nước đổ ào xuống dốc. Trận lũ quét kinh hoàng ở vùng biên giới Trung Quốc – Nepal vừa xảy ra ngày 26/8/2026, ngay trước ngày Hồ Thế giới 2026, với hơn 300 người chết được xác nhận sau 1 ngày và khoảng 1.300 người còn mất tích, được cho là có nguyên nhân từ vỡ hồ băng trên núi.
Cần hành động ngay bây giờ
Nếu chúng ta tiếp tục gây áp lực lên chúng, các hồ sẽ phải đối mặt với sự suy giảm nghiêm trọng. Đến năm 2050, giá trị hệ sinh thái của các hồ có thể giảm 20%, ô nhiễm có thể tăng hơn gấp đôi, và lượng khí thải methane có thể tăng vọt—gây ra cả thiệt hại về môi trường và tổn thất kinh tế.
Bà Kopansky cho rằng vẫn chưa quá muộn để đảo ngược tình trạng suy giảm của nhiều hồ trên thế giới. Để làm được điều đó, theo bà, các quốc gia cần thực hiện ba việc chính:
– Thúc đẩy quản lý tổng hợp tài nguyên nước, một quy trình lập kế hoạch cân bằng việc sử dụng nước giữa các lĩnh vực khác nhau, như công nghiệp và nông nghiệp, theo cách cải thiện cuộc sống nhưng không làm ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài của hệ sinh thái;
– Áp dụng cách tiếp cận cấp độ lưu vực đối với quản lý nguồn nước và kiểm soát ô nhiễm, có sự tham gia của các nhóm địa phương và dân cư bản địa, khu vực tư nhân, nông dân và các bên liên quan khác để giải quyết những thách thức mà các hồ đang phải đối mặt; và
– Đầu tư vào việc thu thập dữ liệu quan trắc cho các hồ để các vấn đề như ô nhiễm có thể được phát hiện trước khi chúng trở nên nghiêm trọng.
Bảo vệ các hồ trên thế giới là một phần quan trọng của Khung Đa dạng Sinh học Toàn cầu Côn Minh-Montreal, một thỏa thuận quốc tế nhằm bảo vệ thế giới tự nhiên. Thỏa thuận này kêu gọi các quốc gia bảo tồn và phục hồi 30% diện tích mặt nước nội địa, bao gồm cả các hồ, vào năm 2030.
Nguồn:
https://www.un.org/en/observances/world-lake-day
